วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ ราชวรมหาวิหาร

สร้างในสมัยอยุธยา เดิมเรียก ‘วัดสลัก’ ได้รับการบูรณะในรัชกาลที่ 1-5 โดยได้รับพระราชทานนามว่า ‘วัดนิพพานาราม วัดพระศรีสรรเพชดาราม และวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ’ ตามลำดับ ภายหลังเปลี่ยนเป็น ‘ วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์’ คนทั่วไปนิยมเรียกสั้นๆว่า ‘วัดมหาธาตุ’ เป็นพระอารามหลวง ชั้นเอกพิเศษ ชนิดราชวรมหาวิหาร 1 ใน 6 ของไทย และเป็นมหาวิทยาลัยสงฆ์แห่งแรกของไทย คือ มหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย (มจร.)

ประวัติและที่มาแห่งความสำคัญ

สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท (บุญมา) ครั้งเมื่อพระชนม์ 19 พรรษา ทรงรับราชการตำแหน่ง นายสุดจินดามหาดเล็กหุ้มแพร ในสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวสุริยาส์อัมรินทร์ ต่อมาเสียกรุงศรีอยุธยา พุทธศักราช 2310 ทรงร่วมกับพระสหาย 3 คน ใช้อุบายหลบหลีกพม่าล่องเรือตามลำน้ำเจ้าพระยาในยามวิกาล ถึงหน้าวัดสลัก(วัดมหาธาตุฯ) ทรงตั้งสัตยาธิฐานว่า ‘ถ้าลอดตาข้าศึกกลับมากู้บ้านเมืองได้ จะทำนุบำรุงให้รุ่งเรืองต่อไป’ เวลาดึกเดือนตกน้ำขึ้น ทรงคว่ำเรือลอยตามน้ำ ผ่านด่านข้าศึกที่บริเวณป้อมวิชัยประสิทธิ์ เข้าคลองบางกอกใหญ่ เมื่อถึงเมืองราชบุรีพบหลวงยกกระบัตรผู้พี่ แล้วเดินทางไปเฝ้า สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ที่เมืองจันทบุรี ช่วยจัดกองทัพเรือเข้ามากู้กรุงศรีอยุธยา คืนได้ในปลายปีนั้น

วัดมหาธาตุฯ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์

สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท ทรงสถาปนา วัดสลัก(วัดมหาธาตุฯ) ขึ้นเป็นพระอารามหลวง เป็นวัดแรกตามสัตยาธิฐาน ในปีพุทธศักราช 2326

พุทธศักราช 2331 ทรงรับราชการะ การสังคายนาพระไตรปิฏก จารึกเป็นฉบับลานทอง ขึ้นเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ในวัดมหาธาตุฯ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามวัดใหม่ว่า 'วัดพระศรีสรรเพชญ' ตามชื่อวัดในกรุงศรีอยุธยาที่เป็นที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ และเป็นที่ประทับของสมเด็จพระสังฆราช

พุทธศักราช 2338 เสด็จออกทรงผนวช ประทับอยู่ ณ บริเวณวิหารโพธิ์ลังกา วัดมหาธาตุฯ เป็นเวลา 15 ราตรี

พุทธศักราช 2345 ระหว่างทรงเป็นแม่ทัพ ไปปราบข้าศึกที่เข้ามาย่ำยีแคว้นลานนานั้น ทรงประชวรด้วยพระโรคนิ่ว ต้องเสด็จกลับพระนคร ขณะพระโรคกำเริบ ได้รับสั่งให้นำพระองค์เข้าสู่ พระอุโบสถวัดมหาธาตุฯ ทรงถวายพระแสงดาบคู่พระหัตถ์เป็นราวเทียน อุทิศเป็นพุทธบูชาไว้แด่เวลานั้น

นอกจากนี้ วัดมหาธาตุ เป็นสถานที่ พระราชทานเพลิงพระบุพโพ เจ้านายซึ่งดำรงพระเกียรติยศสูง ในรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้ใช้พื้นที่ของวัดเป็นที่สร้างเมรุ พระราชทานเพลิงพระศพ พระบรมวงศ์ชั้นสูง ในปลาย พ.ศ. 2432 โปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งบาลีวิทยาลัยที่วัดมหาธาตุ เรียกว่า มหาธาตุวิทยาลัย และย้ายการบอกพระปริยัติธรรมมาจาก วัดพระศรีรัตนศาสดาราม

ต่อมา ใน พ.ศ. 2437 โปรดเกล้าฯ ให้สร้างอาคารถาวรวัตถุ เรียกว่า สังฆิกเสนาสน์ราชวิทยาลัย เพื่อใช้ในงานพระศพสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิรุณหิศ สยามมกุฎราชกุมาร หลังจากนั้น จะทรงอุทิศถวายแก่มหาธาตุวิทยาลัย เพื่อเป็นที่เรียนพระปริยัติธรรมชั้นสูง ซึ่งจะได้พระราชทานนามว่า “มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย”

ใน พ.ศ. 2439 โปรดเกล้าฯ พระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ของสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร ในการบูรณะวัดมหาธาตุและพระราชทานนามว่า 'วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์'

สถานที่สำคัญภายในวัด

พระมณฑป ภายในประดิษฐาน พระเจดีย์ทองศรีรัตนมหาธาตุ บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ เจดีย์เป็นศิลปะแบบรัชกาลที่ 1 แบบฉบับของรัตนโกสินทร์ยุคแรก

พระอุโบสถ ไม่มีมุขหน้าหลัง ทางเข้าออกมี 2 ด้านและขนาดใหญ่กว่าพระอุโบสถอื่นๆ พระสงฆ์ทำสังฆกรรมได้ 1,000 รูป มีพระประธานขนาดใหญ่ลงรักปิดทอง ฝีมือพระยาเทวารังสรรค์ ยอดฝีมือช่างวังหน้า

มหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย วิหารโพธิลังกา มีพระประธานนามว่า ‘พระนาค’ ด้านหน้ามีพระบรมราชานุสาวรีย์ สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท

วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ตั้งอยู่กึ่งกลางระหว่าง พระบรมมหาราชวัง กับพระราชวังบวรสถานมงคล แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร สถานที่ใกล้เคียง มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ สนามหลวง พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ

(เรียบเรียงจากจารึกภายในวัดมหาธาตุ)